Lướt điện thoại khi rảnh có thể khiến não bộ kiệt sức, giảm khả năng tập trung

Chỉ vài giây chờ máy tính tải dữ liệu, đứng đợi thang máy hay dừng ở một khoảng nghỉ ngắn, nhiều người đã có phản xạ lấy điện thoại ra kiểm tra tin nhắn, mạng xã hội hoặc xem một video ngắn. Những lần sử dụng tưởng như không đáng kể này lại có thể khiến não liên tục phải chuyển sự chú ý giữa nhiều loại thông tin, từ đó ảnh hưởng đến khả năng tập trung khi quay trở lại công việc.

Theo nội dung được cung cấp, người dùng Internet Việt Nam trong độ tuổi lao động dành trung bình hơn 6 giờ mỗi ngày trên không gian mạng, phần lớn thông qua thiết bị di động. Vấn đề không chỉ nằm ở tổng thời gian sử dụng mà còn ở việc điện thoại đang xuất hiện trong gần như mọi khoảng trống của một ngày.

Nguồn: Internet

1. Vài giây lướt điện thoại cũng có thể làm gián đoạn sự tập trung

Hãy hình dung bạn đang làm một bảng tính, phần mềm cần vài giây để xử lý dữ liệu. Trong lúc chờ, bạn mở điện thoại, đọc một tin nhắn rồi xem thêm một video ngắn. Khi màn hình máy tính hoàn tất xử lý, điện thoại được đặt xuống và công việc tiếp tục.

Về thời gian, khoảng gián đoạn này có thể chỉ kéo dài vài giây. Tuy nhiên, sự chú ý không nhất thiết quay trở lại công việc nhanh như vậy.

Nội dung nguồn đề cập một khảo sát tại Đại học California, Irvine cho thấy nhân viên văn phòng có thể bị phân tâm khoảng ba phút một lần và mất hơn 23 phút để lấy lại trạng thái tập trung ban đầu. Điều này phần nào lý giải vì sao những lần kiểm tra điện thoại rất ngắn vẫn có khả năng ảnh hưởng đến nhịp làm việc sau đó.

2. “Cặn chú ý” khiến đầu óc chưa hoàn toàn quay lại công việc

Giáo sư Sophie Leroy gọi hiện tượng này là attention residue, có thể hiểu là “cặn chú ý”.

Khi đang tập trung làm việc rồi chuyển sang đọc tin nhắn, xem mạng xã hội hoặc video, não không phải lúc nào cũng tách hoàn toàn khỏi nội dung vừa tiếp nhận khi chúng ta quay trở lại nhiệm vụ ban đầu.

Một phần sự chú ý vẫn còn vướng lại ở hoạt động trước đó. Kết quả là người dùng có thể cảm thấy mình đã quay lại làm việc, nhưng khả năng tập trung chưa thực sự trở về trạng thái ban đầu.

Nếu tình trạng này diễn ra liên tục trong ngày, những khoảng gián đoạn nhỏ có thể cộng dồn và ảnh hưởng đến hiệu suất xử lý các công việc cần tập trung cao.

3. Vì sao cứ rảnh tay là chúng ta muốn kiểm tra điện thoại?

Thói quen cầm smartphone lên mỗi khi xuất hiện một khoảng trống không đơn thuần đến từ nhu cầu kiểm tra thông báo.

Theo ông Vương Nguyễn Toàn Thiện, Thạc sĩ tâm lý lâm sàng và Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, hành vi này vừa liên quan đến thói quen đã hình thành, vừa xuất phát từ nhu cầu tìm kiếm những kích thích mới.

Điểm hấp dẫn của điện thoại nằm ở việc người dùng không biết chính xác điều gì đang chờ mình sau khi mở màn hình. Đó có thể là một tin nhắn mới, thông báo mạng xã hội hoặc một video thú vị. Chính sự mong chờ nội dung mới khiến chúng ta dễ hình thành phản xạ kiểm tra điện thoại ngay cả khi không có mục đích cụ thể.

Theo cách giải thích trong nguồn, sự bất định này liên quan đến dopamine và cảm giác mong đợi điều mới mẻ. Vì vậy, đôi khi chúng ta mở điện thoại không phải vì thực sự cần xem thứ gì, mà đơn giản vì không muốn để bản thân rơi vào trạng thái buồn chán.

4. Não cũng cần những khoảng thời gian “không làm gì”

Một vài phút ngồi yên, nhìn ra ngoài cửa sổ hay đơn giản chờ máy tính hoàn thành tác vụ thường bị xem là thời gian trống. Smartphone khiến những khoảng thời gian này rất dễ được lấp đầy.

Tuy nhiên, não bộ cũng cần những khoảng nghỉ ngắn để xử lý thông tin và phục hồi sau quá trình tập trung.

Nếu mỗi khoảng nghỉ đều được thay thế bằng video ngắn, tin nhắn và thông báo, não tiếp tục phải xử lý kích thích mới thay vì thực sự được nghỉ. Theo ông Thiện, điều này có thể ảnh hưởng đến sức bền khi thực hiện những nhiệm vụ phức tạp, đồng thời khiến con người dễ mất kiên nhẫn hoặc cảm thấy bồn chồn.

Vì vậy, vấn đề không nhất thiết nằm ở việc sử dụng smartphone nhiều hay ít, mà còn ở thời điểm chúng ta lựa chọn cầm điện thoại lên.

5. Dùng điện thoại khi tham gia giao thông còn tiềm ẩn nguy hiểm

Sự mất tập trung do smartphone không chỉ ảnh hưởng đến học tập và công việc.

Nguồn đưa ra trường hợp một người dùng điện thoại trong lúc dừng đèn đỏ và suýt va chạm với xe tải vì không còn chú ý đầy đủ đến diễn biến giao thông xung quanh.

Đây là tình huống cho thấy thói quen kiểm tra điện thoại theo phản xạ có thể xuất hiện ngay cả ở những thời điểm cần duy trì khả năng quan sát môi trường.

Một vài giây nhìn xuống màn hình tưởng như ngắn, nhưng khi tham gia giao thông, tình huống xung quanh có thể thay đổi rất nhanh. Vì vậy, hạn chế sử dụng điện thoại khi đang điều khiển phương tiện vẫn là điều cần ưu tiên.

6. Không cần bỏ smartphone, hãy trả lại cho não những khoảng nghỉ

Cải thiện khả năng tập trung không đồng nghĩa với việc phải ngừng sử dụng smartphone hoàn toàn. Thay vào đó, có thể bắt đầu từ việc nhận biết những lần bản thân mở điện thoại chỉ vì đang có vài giây rảnh.

Theo những khuyến nghị được nêu trong nguồn, người dùng có thể thử để điện thoại sang một bên khi chờ thang máy, hạn chế sử dụng trong khoảng 10–15 phút đầu sau khi thức dậy và tự hỏi mình có thực sự cần kiểm tra điện thoại ở thời điểm đó hay chỉ đang muốn tránh cảm giác buồn chán.

Những thay đổi này nghe khá nhỏ, nhưng mục tiêu không phải cắt smartphone ra khỏi cuộc sống. Điều quan trọng hơn là phá vỡ phản xạ “cứ rảnh là mở điện thoại”.

Không phải khoảng trống nào trong ngày cũng cần được lấp đầy bằng thông tin. Đôi khi, vài giây ngồi yên, quan sát xung quanh hoặc đơn giản không làm gì lại chính là khoảng nghỉ cần thiết để đầu óc lấy lại nhịp trước khi bước vào công việc tiếp theo.